Een bijzonder kruid met een eeuwenoude geschiedenis, een heerlijke geur en een traditionele geneeskrachtige toepassing.
Een bijzonder kruid met een bijzondere naam
Citroenkruid (Artemisia abrotanum) is een aromatische, meerjarige plant uit de composietenfamilie (Asteraceae). Het kruid staat bekend om zijn fijne, veerachtige bladeren en de frisse, kruidige geur die bij sommige variëteiten sterk aan citroen doet denken.
De plant kan ongeveer 60 tot 120 centimeter hoog worden en vormt een mooie, bossige struik. Citroenkruid houdt van een zonnige standplaats en goed doorlatende grond.
De plant werd vroeger gewaardeerd als geurend, beschermend en geneeskrachtig kruid.
Waar komt de naam God’s Tree vandaan?
Citroenkruid heeft verschillende bijzondere namen, waaronder God’s Tree, Godenboom, Southernwood en Eberraute.
De naam God’s Tree betekent letterlijk ‘Gods boom’. Deze benaming hangt samen met oude Europese volksnamen en tradities.
De benaming God’s tree (of Our Lord’s wood) voor citroenkruid (Artemisia abrotanum) is terug te voeren op de etymologie van zijn botanische naam en de religieuze symboliek die het kruid in de middeleeuwen kreeg.
De belangrijkste redenen voor deze naam zijn:
- De link met onsterfelijkheid: Het tweede deel van de Latijnse naam, abrotanum, stamt af van het Griekse woord abrotos, wat ‘onsterfelijk’ of ‘goddelijk’ betekent. Vanwege deze betekenis werd de plant in de volksmond al snel geassocieerd met het goddelijke of het eeuwige leven.
- Bescherming tegen het kwaad: In de middeleeuwse volksgeneeskunde en folklore werd citroenkruid gezien als een heilig, beschermend kruid. Dankzij de sterke, balsemachtige citroengeur werd het gebruikt om ziektes, insecten én ‘kwade geesten’ of de duivel te weren. De associatie met goddelijke bescherming leverde de plant namen op als God’s tree en Our Lord’s wood.
- Het kerkboeket: Citroenkruid was vroeger een vast onderdeel van het zogenaamde ‘kerkboeket’ (posy). Gelovigen namen takjes van het kruid mee naar de mis. De sterke, frisse geur hielp om de muffe lucht in de kerk te maskeren én hield de kerkgangers alert tijdens lange preken.
Traditionele medicinale werking
Citroenkruid wordt al eeuwenlang toegepast in de Europese volksgeneeskunde en gewaardeerd als geurend, beschermend en geneeskrachtig kruid.. Vooral de bladeren en jonge scheuten werden gebruikt.
De plant bevat aromatische etherische oliën en verschillende bitterstoffen en andere plantaardige verbindingen.
Traditioneel worden aan citroenkruid de volgende eigenschappen toegeschreven:
- Ondersteuning van de spijsvertering: als bitter en aromatisch kruid werd het gebruikt bij een opgeblazen gevoel, winderigheid en een trage spijsvertering.
- Eetlustopwekkend: de bitterstoffen kunnen de afgifte van spijsverteringssappen stimuleren.
- Bij darmparasieten: citroenkruid werd vroeger gebruikt als middel tegen wormen. De werkzaamheid en veiligheid bij mensen zijn echter onvoldoende aangetoond.
- Bij verkoudheid: in de volksgeneeskunde werd het gebruikt in kruidenmengsels en geurige bereidingen.
- Voor huid en haar: uitwendig werd het verwerkt in kruidenwaters en haarspoelingen.
- Voor het reinigen en ontsmetting van wonden: vanwege zijn antiseptische eigenschappen.
Hoewel deze toepassingen een lange geschiedenis hebben, is er geen wetenschappelijk aangetoonde geneeskracht.
Hoe kun je citroenkruid gebruiken?
1. Als kruidenthee
Van de bladeren werd traditioneel een aftreksel gemaakt, vooral ter ondersteuning van de spijsvertering. Gebruik alleen correct geïdentificeerd citroenkruid dat geschikt is voor consumptie. Omdat een veilige medicinale dosering onvoldoende is vastgesteld, wordt dagelijks of langdurig gebruik zonder deskundig advies afgeraden.
2. Als keukenkruid
De jonge blaadjes kunnen in zeer kleine hoeveelheden worden gebruikt om bijvoorbeeld salades, kruidenazijn, kwark en hartige gerechten op smaak te brengen. De smaak is krachtig en enigszins bitter.
3. Als geur- en insectenwerend kruid
Gedroogde takjes kunnen in linnen zakjes worden gedaan en in kledingkasten worden gelegd. Van oudsher werd citroenkruid gebruikt om motten op afstand te houden en kleding een frisse geur te geven.
4. Kompressen
Traditioneel werden aftreksels of milde theeën van de bladeren gebruikt in kompressen om oppervlakkige huidwonden of ontstekingen te reinigen.
5. Drogen en bewaren
Knip gezonde jonge takjes, bind ze in kleine bosjes en hang ze op een droge, luchtige plaats buiten direct zonlicht. Bewaar de gedroogde bladeren in een goed afgesloten pot, beschermd tegen licht en vocht.
Waar moet je op letten?
Citroenkruid bevat krachtige aromatische bestanddelen. De samenstelling van de etherische olie verschilt per plant en kan onder andere kamfer en thujon bevatten.
- Vermijd medicinaal gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding.
- Geef het kruid niet als geneesmiddel aan kinderen.
- Wees voorzichtig bij allergie voor planten uit de composietenfamilie.
- Gebruik de geconcentreerde etherische olie niet inwendig.
- Overleg bij medicijngebruik of bestaande aandoeningen eerst met een deskundige.
Citroenkruid in de tuin
Citroenkruid is niet alleen interessant vanwege zijn geschiedenis, maar ook een aantrekkelijke plant voor een natuurlijke kruiden- of belevingstuin.
Door voorzichtig over de bladeren te wrijven, komt de karakteristieke geur vrij. De plant is daardoor bijzonder geschikt voor een geurtuin waarin bezoekers kruiden kunnen ontdekken met meerdere zintuigen.
Citroenkruid staat graag zonnig, heeft weinig bemesting nodig en verdraagt droogte redelijk goed. In het voorjaar kan de plant worden teruggesnoeid om een compacte groei te bevorderen.
Een kruid dat geschiedenis en natuur verbindt
Citroenkruid, of God’s Tree, is een mooi voorbeeld van hoe planten al eeuwenlang verweven zijn met het dagelijks leven. Van kruidenbereidingen en geurzakjes tot religieuze gebruiken en volksverhalen: dit bescheiden plantje heeft een rijke geschiedenis.
Vooral de Poolse naam Boże drzewko — letterlijk ‘Gods boompje’ — maakt de plant bijzonder. In de Poolse traditie werd citroenkruid onder andere gebruikt in kruidenkransen en religieuze gebruiken.
Tegenwoordig kunnen we citroenkruid opnieuw waarderen als geurige tuinplant, keukenkruid en onderdeel van ons botanische erfgoed.
Bronnen:
https://www.voedingswaardetabel.nl/watiswat/kruiden-en-specerijen/128/citroenkruid/
https://specerijen.blogspot.com/2015/04/deel-61-citroenkruid.html
https://www.gardeningknowhow.com/ornamental/foliage/artemisia/growing-southernwood-plant.htm
https://werkgroepamerikaansesijzen.com/citroenkruid/
https://www.stlouisherbsociety.org/herbs/more-herbs-past/southernwood/
https://link.springer.com/article/10.1186/s13002-020-00401-4
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8123286/
https://mpns.science.kew.org/mpns-portal/plantDetail?plantId=2922513&dbs=wcsCmp
https://www.rhs.org.uk/plants/1624/artemisia-abrotanum/details
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8123286/
https://nl.wikipedia.org/wiki/Citroenkruid
https://voordeelkruiden.nl/citroenkruid/
https://nl.wikibooks.org/wiki/Leer_jezelf_ecologisch_tuinieren/Citroenkruid
Afbeelding: https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3A20210605_Hortus_botanicus_-_Artemisia_abrotanum.jpg
